กระบี่ Only

กรีดยางก่อนฟ้าสาง เรื่องเล่าจากสวนยางและลานปาล์มของกระบี่

คนในเมืองใหญ่คงคุ้นกับแม่ค้าตลาดสดที่ตื่นมาจัดของตั้งแต่คนอื่นยังหลับ หรือคนทำขนมปังที่เริ่มนวดแป้งกลางดึก งานในสวนยางของกระบี่ก็มีจังหวะคล้ายกัน คือทำงานหนักที่สุดในช่วงที่คนส่วนใหญ่ยังไม่ตื่น ต่างกันตรงที่ที่ทำงานไม่ใช่ห้องที่เปิดไฟสว่าง แต่เป็นแถวต้นไม้ยาวในความมืด

ใครขับรถจากอ่าวนางหรือตัวเมืองเข้าไปทางอำเภอด้านใน จะเห็นต้นไม้เรียงแถวสองข้างทางเป็นช่วงยาว ส่วนใหญ่คือยางพารากับปาล์มน้ำมัน นี่คือเศรษฐกิจบนฝั่งที่นักท่องเที่ยวมักขับผ่านไปโดยไม่ได้หยุดมอง

งานเริ่มตอนที่หมู่บ้านยังเงียบสนิท

คนกรีดยางออกจากบ้านตั้งแต่กลางดึกถึงช่วงก่อนรุ่ง เพราะอากาศเย็นและความชื้นในช่วงนั้นทำให้น้ำยางไหลได้ดี บนหัวมีไฟส่องทาง ในมือมีมีดกรีดยางคมกริบ เดินจากต้นหนึ่งไปอีกต้นตามแถวที่จำได้ขึ้นใจ

มีดต้องเฉือนเปลือกบางๆ ตามแนวเฉียงเดิม ไม่ลึกจนถึงเนื้อไม้ เพราะถ้ากรีดผิด ต้นยางจะเสียหายและให้น้ำยางน้อยลงไปอีกนาน งานนี้จึงเป็นฝีมือที่ต้องฝึก ไม่ใช่แค่ใช้แรง

น้ำยางสีขาวหยดลงถ้วย แล้วทุกคนรอให้ฟ้าสาง

หลังกรีด น้ำยางสีขาวขุ่นจะค่อยๆ ไหลตามร่องลงถ้วยที่ผูกไว้กับลำต้น ช่วงสายคนในสวนจะกลับมาเก็บ เทจากถ้วยรวมลงถัง แล้วนำไปขายเป็นน้ำยางสด หรือนำมาทำต่อเป็นยางแผ่น

การทำยางแผ่นเป็นภาพที่คนใต้คุ้นตา น้ำยางถูกเทลงถาด ใส่น้ำกรดอ่อนให้จับตัว พอแข็งพอดีก็นำไปรีดผ่านเครื่องรีดจนเป็นแผ่นบางมีลายตาราง แล้วตากไว้บนราวไม้ ในบางหมู่บ้านจะเห็นยางแผ่นสีน้ำตาลอ่อนพาดเรียงกันเต็มราวหลังบ้าน ส่วนน้ำยางที่ค้างแข็งอยู่ในถ้วยก็เก็บไปขายเป็นยางก้อนได้อีกทาง

กลิ่นของยางที่ตากไว้ค่อนข้างแรง คนไม่คุ้นอาจไม่ชอบ แต่สำหรับคนที่โตมาในบ้านสวน กลิ่นนี้คือกลิ่นของรายได้ที่หาเลี้ยงครอบครัว

คืนไหนฝนตก คืนนั้นก็ไม่ได้กรีด

ชีวิตสวนยางผูกกับฟ้าฝนแทบทั้งหมด ฝนตกหนักทำให้กรีดไม่ได้ เพราะน้ำฝนจะชะน้ำยางเสียหาย และเปลือกยางเปียกก็เสี่ยงเชื้อโรค คืนที่ฝนตกจึงเท่ากับวันที่ไม่มีรายได้ ในช่วงที่ต้นยางผลัดใบตามธรรมชาติ ชาวสวนก็มักหยุดกรีดเพื่อให้ต้นได้พัก

ต่างจากผลไม้หรือข้าวที่มีหน้าเก็บเกี่ยวชัดเจน ยางกรีดได้เกือบทั้งปีแต่ไม่แน่นอนในแต่ละวัน ขณะที่ทางฝั่งอ่าวไทย ช่วงที่วิถีเกษตรเห็นชัดที่สุดอาจเป็นหน้าเก็บกาแฟโรบัสต้าในสวนของชุมพรที่คนทั้งบ้านออกมาช่วยกัน สวนแต่ละแบบมีจังหวะของตัวเอง

ลานรับซื้อปาล์มคือที่ที่คนทั้งตำบลมาเจอกัน

ปาล์มน้ำมันมีจังหวะต่างออกไป คนตัดปาล์มใช้เคียวด้ามยาวเกี่ยวทะลายที่สุกลงมาจากยอด ทะลายปาล์มหนักและมีหนามแหลม การตัด ขน และยกขึ้นรถจึงเป็นงานที่ต้องใช้ทั้งแรงและความระวัง

ทะลายที่ตัดแล้วถูกขนใส่กระบะไปยังลานรับซื้อ ช่วงที่ปาล์มออกเยอะ ลานบางแห่งมีรถรอเข้าคิวชั่งน้ำหนัก กองทะลายสีส้มแดงปนดำสูงพูน คนขับรถ คนขนของ และเจ้าของลานคุยกันเสียงดังเรื่องฝน เรื่องผลผลิต และเรื่องลูกหลาน ลานปาล์มจึงเป็นทั้งที่ค้าขายและที่ที่ข่าวในตำบลเดินทางเร็วที่สุด

จากลานรับซื้อ ทะลายปาล์มจะถูกส่งต่อไปโรงงานเพื่อสกัดเป็นน้ำมัน วันที่ขับผ่านแล้วเห็นรถบรรทุกปาล์มเต็มท้ายบนถนนสายรอง ขับตามอย่างเว้นระยะไว้ เพราะทะลายที่วางไม่แน่นอาจหล่นลงมาได้

อยากเห็นของจริง ต้องเริ่มจากการขอ

สวนทุกแห่งมีเจ้าของ แม้จะไม่มีรั้วกั้นก็ตาม การเดินเข้าไปเองตอนกลางดึกเพื่อดูคนกรีดยางทำให้เจ้าของสวนตกใจ และอันตรายกับตัวเราเองด้วย เพราะพื้นสวนมีทั้งรากไม้ หลุม และสัตว์เลื้อยคลาน

ทางที่ดีกว่าคือถามที่พักหรือโฮมสเตย์ในหมู่บ้านว่ามีคนในชุมชนยินดีพาไปดูไหม ถ้าได้ไปจริง ฟังคำแนะนำของเจ้าของสวน อย่าส่องไฟใส่หน้าคนกำลังทำงาน ไม่แตะถ้วยน้ำยางหรือรอยกรีด และถามก่อนถ่ายรูปทุกครั้ง

ช่วงเช้ามืดเดียวกันนี้ บางคนก็ออกจากที่พักเพื่อไปขึ้นเขางอนนาคก่อนแดดแรงและก่อนคนจะมาเยอะ ระหว่างทางที่ยังมืดอาจเห็นแสงไฟเล็กๆ ในสวนข้างถนน นั่นคือคนที่ทำงานก่อนเราหลายชั่วโมง ทางไปท่าพายเรือในคลองป่าชายเลนบางสายก็ผ่านสวนลักษณะนี้เช่นกัน มองออกไปนอกหน้าต่างรถสักนิดก็เห็นอีกหน้าของจังหวัด

เรื่องสวนยางและลานปาล์มไม่เหมาะกับคนที่คาดหวังกิจกรรมแบบฟาร์มท่องเที่ยวที่มีจุดถ่ายรูปและของให้ลองทำ ที่นี่คือที่ทำงานจริงของคน ไม่มีการแสดง และไม่เหมาะกับคนที่ตื่นเช้ามืดไม่ไหวหรือพาเด็กเล็กที่วิ่งซนมาด้วย ถ้าทริปนี้ตั้งใจพักผ่อนเต็มที่ การหาหาดเงียบๆ นั่งอ่านหนังสือรอแดดอ่อนอาจตรงใจกว่าการตื่นมาตามหาไฟในสวนยาง